استان لرستان بدلايل متعدد بشدت مستعد توسعه صنعتي ميباشد . از يكسو موقعيت جغرافيائي اين استان موجب گرديده تا دقيقا بر شاهراه ترانزيت جنوب - شمال قرار گيرد ، از سوي ديگر همجواري با استانهاي برخوردار و داراي بازارهاي بشدت مصرفي همچون اصفهان و خوزستان و مركزي و... پتانسيل توسعه صنايع تأمين مواد اوليه كارخانجات بزرگ اين همسايگان را توجيه مينمايد . امكان تأمين مواد اوليه تقريبا اغلب صنايع اين استان از استانهاي همجوار هزينه تأمين منابع صنايع اين استان را بشدت كاهش داده است . از طرفي اين استان در نزديكي يكي از مهمترين بازارهاي منطقه (عراق) واقع گرديده بدون اينكه تبعات همجواري با اين كشور را پذيرا باشد . وجود منابعي همچون آب فرآوان ، امتيازات متنوع زيست محيطي (بعنوان مثال وجود سه آب و هواي سرد و گرم و معتدل بصورت همزمان در اين استان) ، فضاي توليد ارزان قيمت جهت توسعه صنعتي ، نيروي انساني بسيار مستعد و تحصيلكرده ، برخورداري از مشوقهاي مختلف سرمايه گذاري ، حمايت شديد مردم استان از سرمايه گذاريهاي صنعتي در اين استان و بسياري عوامل ديگر اين حوزه جغرافيائي را به مكاني بسيار مناسب جهت سرمايه گذاريهاي صنعتي تبديلي نموده است . صنايعي همچون پارسيلون ، نساجي ، فرو آلياژ ، خودروسازي ، توليد شيشه ، يخچال سازي ، كارخانجات صنايع دفاع ، فارسيت ، سيمان ، داروسازي ... نمونه هائي از صنايع موجود در اين استان ميباشند كه همگي نيز در زمره صادركنندگان كشور قرار دارند .
و صد البته در اين استان علاوه بر امتيازات عمومي همچون موارد فوق پتانسيل تخصصي و ويژه اي نيز وجود دارد كه عبارتست از وجود منابع سرشار جهت توسعه دو حوزه خاص صنايع كاني غير فلزي از يكسو و صنايع تبديلي از سوي ديگر . در اين استان بيش از يك چهارم منابع سنگهاي تزئيني كشور ، بيشترين حجم از منابع معدني خاصي همچون تالك ، سيليس و ... .جود دارد كه امتياز حضور در حوزه معدن را براي سرمايه گذاران به ارمغان آورده است و از سوي ديگر وجود بيشترين حجم توليد ماهيان سردابي در بين استانهاي غير ساحلي ، اولين مقام توليد حبوبات كشور ، اولين مقام توليد انجير سياه كشور و بسياري موارد ديگر همه و همه حضور در بخش صنايع تبديلي اين استان را به مزيتي انحصاري تبديل نموده است كه چنانچه توسعه صنايع پتروشيمي ، فولاد و سيمان استان را نيز بعنوان پروژه هاي در حال اجرا به اين موارد اضافه نمائيم قطعا آينده بسيار درخشاني براي توسعه صنعتي اين استان در پيش روست .
تعداد کارگاه ها
بر پايه اطلاعات موجود تا سال 1386 بيش از 1293 کارگاه صنعتي در سطح استان لرستان با سرمايه اي معادل 402389252 ميليون ريال به بهره برداري رسيده است . اين در حالي است که تاکنون بيش از 3053 فقره جواز تأسيس بر حسب گروههاي مختلف صنعت در اين استان صادر شده است .
شاغلين
بر پايه آمارهاي موجود در سال 1386 تعداد 27205 نفر در 1293 کارگاه استان فعاليت دارند كه بنابراين مي توان اذعان نمود که بخش صنعت براي جذب نيروهاي سر ريز بخش کشاورزي بهتر عمل کرده است .
توزيع فضايي صنايع استان
از مجموع 1293 کارگاه صنعتي استان تعداد 385 کارگاه در شهرستان بروجرد ، 389 کارگاه در خرم آباد ، 214 کارگاه در دورود ، 143 کارگاه در اليگودرز، 59 کارگاه در ازنا واقع شده و شهرستانهاي کوهدشت ، پلدختر، دلفان و سلسله نيز به ترتيب داراي 49 ، 23، 22 و 9 کارگاه اند . در زمينه اشتغال صنعتي ، تعداد 8530 نفر از کارکنان کارگاههاي صنعتي در بروجرد ، 7182 نفر در خرم آباد ، 6141 نفر در دورود 2385 نفر در اليگودرز و 1383 نفر در ازنا فعاليت دارند و شهرستانهاي پلدختر، کوهدشت، دلفان و سلسله به ترتيب داراي 323، 753، 430، 78 نفر شاغل صنعتي مي باشند
تعداد ، سرمايه گذاري و اشتغال مجوزهاي توليدي (بر حسب گروهاي مختلف صنعتي)
|
رديف
|
شهرستانها
|
تعداد (فقره)
|
سرمايه
(ميليون ريال)
|
اشتغال (نفر)
|
|
1
|
خرم آباد
|
323
|
997278184
|
5960
|
|
2
|
شهرک صنعتي خرم آباد
|
1
|
3228025
|
18
|
|
3
|
شهرک صنعتي شماره يک
|
40
|
83042
|
588
|
|
4
|
شهرک صنعتي شماره دو
|
25
|
9702308
|
616
|
|
5
|
بروجرد
|
360
|
108470244825
|
7968
|
|
6
|
شهرک صنعتي بروجرد
|
25
|
1835488
|
562
|
|
7
|
اليگودرز
|
129
|
50467882
|
2237
|
|
8
|
شهرک صنعتي اليگودرز
|
14
|
11471
|
148
|
|
9
|
دورود
|
209
|
457578287
|
6099
|
|
10
|
شهرک صنعتي دورود
|
5
|
1235136
|
42
|
|
11
|
کوهدشت
|
49
|
756644
|
753
|
|
12
|
نورآباد
|
22
|
106516856
|
430
|
|
13
|
پلدختر
|
23
|
295995
|
323
|
|
14
|
الشتر
|
9
|
967115
|
78
|
|
15
|
ازنا
|
49
|
261614
|
1104
|
|
16
|
شهرک صنعتي ازنا
|
10
|
10602461
|
279
|
|
|
جمع
|
1293
|
402389252025
|
27205
|
يکي از شاخص هاي مورد عمل جهت تعيين ميزان تمرکز فعاليتهاي صنعتي ، محاسبه ضريب تمرکز مکاني اين نوع فعاليتها در شهرستانهاي يک استان مي باشد که با محاسبه اين ضريب ، تمرکز مکاني فعاليتهاي صنعتي شهرستانهاي مختلف استان به شرح ذيل مي باشد.
براي اين پايه ، ضريب تمرکز مکاني فعاليتهاي صنعتي براي شهرستانهاي استان محاسبه و در ذيل آمده است:
|
دورود
|
55/2
|
|
بروجرد
|
49/1
|
|
خرم آباد
|
01/1
|
|
اليگودرز
|
97/0
|
|
ازنا
|
85/0
|
|
پلدختر
|
48/0
|
|
کوهدشت
|
16/0
|
|
دلفان
|
15/0
|
|
سلسله
|
13/0
|
با توجه به ارقام فوق شهرستان دورود با ضريب تمرکز مکاني 55/2 داراي بالاترين ضريب فعاليت هاي صنعتي است و بروجرد و خرم آباد از اين حيث در رده هاي دوم و سوم قرار دارند .
شهرستانهاي اليگودرز و ازنا در جايگاه چهارم و پنجم قرار داشته و کمترين ضريب تمرکز مکاني مربوط به شهرستان هاي پلدختر ، کوهدشت ، دلفان و سلسله است .
سرمايه ثابت :
بر پايه اطلاعات موجود در سال 86 ميزان سرمايه گذاري بر حسب نوع مجوز به شرح جدول ذيل مي باشد :
|
رديف
|
نوع مجوز
|
تعداد (فقره)
|
سرمايه
(ميليون ريال)
|
اشتغال
(نفر)
|
|
1
|
جواز تأسيس
|
3053
|
7393165375
|
77365
|
|
2
|
پروانه بهره برداري
|
1293
|
402389252
|
27205
|
ترکيب صنايع استان
از مجموع 1293 کارگاه صنعتي مذکور ، 601 کارگاه به گروه محصولات کاني غيرفلزي که در برگيرنده صنايع توليد سيمان، لوله هاي سيماني ايرانيت ، انواع سنگبري ها ، سنگ کوبي ها توليد آجر، توليد کاشي ،سراميک و مانند اينها تعلق دارد . از اين رو سهم اين گروه از صنعت در ترکيب صنايع استان حدود 48/46 درصد مي باشد . به عبارت ديگر حدود نيمي از صنايع کارخانه اي استان به توليد کاني غير فلزي اختصاص دارد .
بررسيها نشان مي دهد كه با توجه به اينكه شروع صنعتي شدن استان با کاني غيرفلزي بوده و اصولاً معدن در استان از محرک هاي قوي ايجاد کارگاههاي صنعتي محسوب مي شود بنابراين در توزيع فضايي کارگاهها نيز هر جا که معدن غناي بيشتري داشته ، صنايع کاني غيرفلزي و در مجموع بخش صنعت گسترش بيشتري داشته است .
پس از گروه کانيهاي غيرفلزي صنايع محصولات غذايي و آشاميدني در استان رونق دارد که عبارتند از : شکر، قند، سوسيس و کالباس، آرد، رشته، ماکاروني، شيريني جات مختلف ، بيسکويت، کلوچه ، غلات پف کرده نوشابه هاي گاز دار و غيره. اين گروه از صنايع 67/11 درصد از واحدهاي صنعتي استان را به خود اختصاص داده اند.
صنايع توليد پوشاک با 64 کارگاه حدود 95/4 درصد از تعداد واحدهاي صنعتي منطقه را از آن خود نموده و رتبه چهارم را در استان دارا مي باشند همچنين نزديکي استان به قطب بالا دست صنعتي کشور ( استان مرکزي) موجب شده که صنايع توليد پلاستيک با سهم 36/10 درصدي رتبه سوم را در استان حائز شود.
در اين ميان هر چند گروه ساخت منسوجات فقط 23 کارگاه را از آن خود نموده، ولي از آنجا که در اين گروه ، کارخانجات نساجي بروجرد با سرمايه گذاري چشمگير و اشتغال زايي قابل توجهي وجود دارد ، از اهميت خاصي برخوردارند .تجربه صنعتي شدن کشورهاي توسعه يافته نشان مي دهد که براي تسريع در سير صنعتي شدن، لازم است به اين گروه از صنايع اهميت بيشتري داد، اصولاً اين نوع صنايع در تأمين نيازهاي داخلي ، ورود به بازارهاي خارجي و ايجاد زمينه کاري گسترده براي بيکاران اهميت شايان توجهي دارد.
تحليل کلان سازمان فضايي استان
با در نظر گرفتن ساير عوامل مؤثر در تعيين نقش هاي اقتصادي شهرها ، مي توان کارکرد عمده شهرهاي استان را به شرح زير خلاصه نمود:
- شهر خرم آباد در خصوص مرکزيت سياسي ، اداري و خدماتي داراي نقش درجه يک اجتماعي و درجه دو صنعت و خدمات مالي، بيمه و فروش است .
- شهر بروجرد داراي نقش درجه يک صنعت و خدمات مالي و بيمه اي و نقش درجه دو خدمات اجتماعي و حمل و نقل است .
- شهر دورود داراي نقش درجه يک صنعت و نقش درجه دو حمل و نقل است .
- شهر اليگودرز داراي نقش درجه دو خدمات مالي و بيمه و نقش درجه سه صنعت و خدمات اجتماعي ، فروش و استخراج معادن است .
- شهر کوهدشت داراي نقش درجه يک کشاورزي و درجه دو ساختمان است .
- شهر ازنا داراي نقش درجه يک کشاورزي و نقش درجه دو ساختمان است .
- شهر پلدختر داراي نقش درجه يک کشاورزي و نقش درجه سه خدمات اجتماعي و فروش است .
- شهر سپيد دشت داراي نقش درجه يک کشاورزي و نقش درجه سه فروش و حمل و نقل است .
- ساير شهرهاي استان داراي نقش درجه يک يا دو کشاورزي و نقش درجه دو خدمات و فروش مي باشند .
به منظور رتبه بندي مراکز روستايي ، طرح طبقه بندي روستاها و تعيين خطوط راهبري توسعه و عمران روستايي در راستاي ساماندهي و برنامه ريزي روستايي مراکز روستايي اجرا و براساس آن استان به دو منطقه به ترتيب زير تقسيم بندي شده است :
الف – منطقه خرم آباد شامل سه ناحيه خرم آباد، دلفان و کوهدشت و شهرستانهاي سلسله و پلدختر نيز در اين حوزه قرار گرفته اند .
ب – منطقه بروجرد – اليگودرز شامل دو ناحيه بروجرد- دورود و اليگودرز- ازنا
13- اصول کلي توسعه صنعتي استان از ديدگاه آمايش
1- توسعه بخش صنعت با تأکيد بر استقرار واحدهاي بزرگ صنعتي و صنايع مادر در مقياس ملي به منظور بهره گيري از قابليت هاي موجود و رفع مشکلات بيکاري .
2- پيوند دادن استان در بخش صنعت با قطب هاي مجاور (مرکزي، خوزستان و اصفهان)
3- افزايش نقش استان در بهره برداري از منابع نفت و گاز خود از طريق ايجاد مجتمع پتروشيمي خرم آباد به منظور ايجاد زمينه جديدي از اشتغال ، تخصص و توليد در استان با توجه به خدمات پشتيباني قوي موجود (امکان تأمين انرژي مکفي ، آب مکفي و ارزان و ....)
4- اصلاح ساختارها و تکميل زنجيره هاي توليد صنعتي استان
5- ايجاد شهرکهاي صنعتي و ساماندهي آنها به منظور بهره گيري از صرفه حاصل از تجمع صنعت در استان .
6- تهيه طرح تيپولوژي استان با محوريت صنعتي – کشاورزي
7- تقويت شبکه جاده اي و راه آهن در استان و توسعه فرودگاه خرم آباد به عنوان اصلي ترين الزام براي جذب نيروهاي متخصص مورد نياز توسعه استان
8- ايجاد آزاد راه خرم آباد – انديمشک و آزاد راه خرم آباد – اراک و نيز آزاد راه خرم آباد- اصفهان به منظور تقويت زيربناي توسعه استان
9- تقويت صنايع کوچک در مناطق روستايي به منظور بالابردن سطح در آمد روستاييان
10- تجهيز و هدايت پس اندازهاي بومي و جلب سرمايه هاي غير بومي از طريق اعطاي تسهيلات ويژه
11- الزام بخش عمومي (نهادها ، بنيادها و بانکها) به سرمايه گذاري مستقيم و يا مشارکت با بخش خصوصي در پروژه هاي توليدي با تأکيد بر فعاليتهاي صنعتي
12- نوسازي واحدهاي ديرپاي صنعت استان از طريق همگامي با فناوري هاي مناسب روز و روشهاي جديد توليد و بهره برداري
خط مشي هاي آمايش سرزمين براي توسعه صنعتي استان
1- تأکيد بر توسعه صنايع توليد لوازم خانگي الکتريکي و الکتروتکنيکي با عملکرد ملي با توجه به زمينه هاي موجود در استان .
2- توسعه صنايع ماشين سازي و تجهيزات فلزي با عملکرد ملي
3- تأکيد بر توسعه صنايع نساجي، پوشاک و چرم در سطح استان با عملکرد ملي با عنايت به قابليت دامپروري و واحدهاي توليد الياف طبيعي و مصنوعي و نساجي بروجرد
4- توسعه صنايع شيميايي مانند داروسازي و توليد محصولات بهداشتي با عملکرد ملي در سطح استان
5- تأکيد بر توسعه صنايع وابسته به نفت و گاز به ويژه صنايع پتروشيمي با توجه به منابع غني نفت و گاز در خرم آباد ، لوله هاي انتقال نفت و گاز، شبکه انرژي موجود و آب فراوان و ارزان در منطقه
6- کمک به ساماندهي طرحهاي توسعه صنايع موجود استان به منظور حداکثر استفاده بهينه از سرمايه گذاريهاي فعلي
7-14- توسعه و تقويت صنايع توليد قطعات خودرو با عملکرد ملي در شهرهاي بروجرد و خرم آباد
8- با توجه به قابليتهاي معدني موجود در سطح استان و محرکهاي صنعتي موجود ، توسعه بيشتر صنايع کاني غيرفلزي مورد تأکيد است .
9- توسعه صنايع سنگين (ريخته گري و نورد) در سطح استان
10- تقويت شهرکهاي صنعتي موجود و ايجاد شهرکهاي جديد به منظور جلوگيري از پراکندگي نامناسب صنعت در سطح استان و استفاده از صرفه جويي حاصل از تجمع صنعت
11- تأکيد بر اجراي طرحهاي فرآوري سنگ به منظور بهره وري بيشتر از اين قابليت و منبع خدادادي و ايجاد امکانات بيشتر اشتغال در استان با توجه به وجود منابع سنگهاي ساختماني در اليگودرز ، ازنا و خرم آباد
12- مطالعه زمين شناسي به منظور تعيين ذخاير معدني بيتومين ، دولوميت و نفت و گاز
13- ايجاد صنايع معدني و فرآوري مواد معدني با تأکيد بر توليد فروسيليسيم ، سيليس ، مرمريت و سنگهاي دانه بندي شده، پودر ميکرونيزه و فرآوري تالک و فلدسپات
14- مطالعات تفصيلي انديس هاي سرب و روي اليگودرز و مس منطقه ازنا و چغلوندي
15- مطالعات تفصيلي آثار گرافيت منطقه اليگودرز و طلا در منطقه کوهدشت، دلفان و خرم آباد
تعداد سرمايه گذاري و اشتغال مجوزهاي توليدي (برحسب گروه صنعت)
|
رديف
|
گروه
|
گروه صنعت
|
تعداد (فقره)
|
سرمايه
(ميليون ريال)
|
اشتغال (نفر)
|
|
1
|
14
|
استخراج ساير معادن
|
5
|
379.89
|
20
|
|
2
|
15
|
محصولات غذايي و آشاميدنيها
|
151
|
775710.51
|
3829
|
|
3
|
17
|
ساخت منسوجات
|
23
|
404293.012
|
2271
|
|
4
|
18
|
پوشاک و عمل آوردن پوست خز
|
64
|
11357.43
|
665
|
|
5
|
19
|
دباغي، چرم، کيف ، چمدان، کفش
|
10
|
25701
|
595
|
|
6
|
20
|
چوب و محصولات چوبي به جز مبل
|
13
|
5114.86
|
110
|
|
7
|
21
|
ساخت کاغذ و محصولات کاغذي
|
24
|
16985.06
|
181
|
|
8
|
22
|
انتشار و چاپ و تکثير
|
5
|
6970
|
36
|
|
9
|
23
|
کک و فرآورده هاي حاصل از نفت
|
16
|
23843.38
|
277
|
|
10
|
24
|
ساخت مواد و محصولات شيميايي
|
58
|
144450.57825
|
1359
|
|
11
|
25
|
محصولات از لاستيک و پلاستيک
|
134
|
329094.1
|
1353
|
|
12
|
26
|
ساير محصولات کاني غيرفلزي
|
601
|
1058574.467
|
10932
|
|
13
|
27
|
ساخت فلزات اساسي
|
24
|
164442.565
|
811
|
|
14
|
28
|
محصولات فلزي فابريکي
|
54
|
169247.68
|
1139
|
|
15
|
29
|
ساخت ماشين آلات و تجهيزات
|
47
|
325092.088
|
1932
|
|
16
|
30
|
ماشين آلات دفتر و حسابداري
|
3
|
436
|
11
|
|
17
|
31
|
ماشين آلات و دستگاههاي برقي
|
13
|
40099.3
|
279
|
|
18
|
32
|
راديو و تلويزيون وسايل ارتباط
|
2
|
159
|
10
|
|
19
|
33
|
ابزار پزشکي ،اپتيکي،دقيق، ساعت
|
3
|
5096
|
35
|
|
20
|
34
|
وسايل نقليه موتوري
|
16
|
463983.1
|
935
|
|
21
|
35
|
ساير تجهيزات حمل و نقل
|
5
|
34311.5
|
96
|
|
22
|
36
|
مبلمان ساير مصنوعات
|
21
|
16430
|
295
|
|
23
|
37
|
بازيافت
|
1
|
2121
|
24
|
|
جمع
|
1293
|
4023892.52025
|
27205
|
